Кубулжуйт элдик аспаптар

11 , Март, 14:26 7893

Гайчак Памир кыштактарында жолуккан жападан-жалгыз музыкалык аспап

image


 Айрым изилдөөчүлөрдүн айтымында Гайчак перс элине ислам дини киргенге чейин эле Сасаниддердин башкаруу мезгилинде пайда болгон. Тарых тастыктагандай мындан 50 жыл мурун Персияга лоно классикалык музыка кайтып келгенде, гайчак кайрадан кубулжуган добуштарын элге арнап баштаган. V-и кылымга таандык жазма булактардан алынган маалыматтарда гайчак аспабы Систан менен Белуджистанда жана о.э Хорасан жерлеринде абдан кеңири таралгандыгы жөнүндө жазылган. Андан тышкары гайчактын келип чыккан тарыхы рубаб аттуу музыкалык аспабына байланыштуу деп айтылган.




Гайчак бир гана перс элинде гана эмес, түштүк күн чыгыш Иранда, Афганистанда, Таджикистанда, Өзбек элдеринде, уйгур, туркмен, каракалпак, Пакистанда, Индияда жана Непалда да кеңири кодонулуп келет. О.э гайчак Памир кыштактарында жолуккан жападан жалгыз аспап. Иранда элдик майрамдарда, фестивальдарда, эскерүү күндөрүндө гайчак эң башкы музыкалык аспап катарында саналат. Негизи гайчак аспабынан чыккан добуш адамдын жан дүйнөсүн эс алтып, кайгы-капасын басып, тынчтандырганга жардам берет деп айтылат.



Гайчак музыкалык аспабы Индияда Саринда деп өзүлөрүн аташкан Сикхтер арасында популярдуулугу кыйла өскөн. Акбар императорунун учурунда жашаган белгилүү диний жана саясий ишкер, кайрымдуулук менен алектенген Гуру Арджан Дэвдин гайчакты эл арасына таанытуу жагынан эмгеги абдан зор болгон.




Непалда гайчакты Саранги деген ат менен таанымал болгон. Музыкалык аспап Гайине же Гандхарва деген аталыштагы, тактап айтканда өзүнүн беделин жан аябай коруучу коомдук топтон тузүлгөн жергиликтүү музыка чеберлери менен тыгыз байланган. Салтуу түрдө гандхарвдар Непалдагы элден алыс өзүнчө бөлүнүп турган тоодо жайгашкан бир айылга барып, байыркы баатырлардын эрдиктери, дүйнө жүзүндө болуп жаткан салгылашуулардан, жаңылыктардан айтып, саякаттагы көз ирмемдерден бөлүшүп маалымат менен алмашышкан.




Гайчак аспабынын түзүлүшү өтө сейрек учуроочу түрлөргө кирет. Бетинде 2 акустикалык камера тыт жыгачынан же перс жаңгактарынын сөңгөктөрүнөн жасалат. Төмөнкү катарда турган камерага Ибекс аттуу тоо текесинин териси чоюп тартылат. Ал эми үстүңкү камерага эч нерсе капталбайт. Добуш ылдыйкы камерадан өйдөңкү камерага берилип күчтөнүп чыгат. Илимий көз караш менен караганда экинчи камерага барып добуш кошулганда музыканын таралышы жана угулушу жакшырат. Аспаптан чыккан добушту бийиктетип, байытат.


Ал эми гайчактын моюну тропиктик жакта өсүүчү эбен аттуу жыгачтын бир түрүнөн жасалат . Бул өтө чымыр болуп, эмерек, таяк, музыка куралдарын жасоого жумшала турган кымбаттуу жыгач болуп саналат. Каптал жактарынан узунча тегерек келген тузүлүш аспапка мурунчул тыбыштарды чыгарууга жардам берет. Гайчакты колдонууда адатта тизеге коюп, тикесинен тургузуп алып ойноо керек.


Даярдаган: Таттыбү Назаркулова








Эгерде ката тапсаңыз, текстти белгилеп Ctrl+Enter басыңыз